Δεν υπάρχει μία εξέταση που να λέει «τώρα» για αρθροπλαστική γόνατος. Η σωστή στιγμή είναι όταν ο πόνος και η δυσκαμψία από την αρθρίτιδα περιορίζουν τη ζωή σας παρά τη σωστή συντηρητική θεραπεία, και όταν εσείς και ο χειρουργός σας συμφωνείτε ότι το αναμενόμενο όφελος ξεπερνά τους κινδύνους μιας μεγάλης επέμβασης. Η ηλικία και η ακτινογραφία μετρούν, αλλά καμία από τις δύο δεν αποφασίζει μόνη της.
Βασικά σημεία
- Η απόφαση βασίζεται στον πόνο και στο πόσο περιορίζει το γόνατο την καθημερινότητά σας, όχι στην ηλικία ή μόνο στην ακτινογραφία.
- Η άσκηση, η απώλεια βάρους όπου χρειάζεται, η ενημέρωση και η κατάλληλη αναλγησία έρχονται πρώτα και βοηθούν πολλούς ανθρώπους για μεγάλο διάστημα.
- Σε τυχαιοποιημένη μελέτη ασθενών με μέτρια έως σοβαρή αρθρίτιδα γόνατος, η αρθροπλαστική βελτίωσε τον πόνο και τη λειτουργικότητα περισσότερο από τη συντηρητική θεραπεία μόνη της, αλλά με περισσότερες σοβαρές επιπλοκές.
- Πόνος στην ηρεμία ή τη νύχτα, γόνατο που περιορίζει το περπάτημα και τις σκάλες ή παραμόρφωση που επιδεινώνεται παρά τη σωστή συντηρητική θεραπεία είναι λόγοι να συζητήσετε χειρουργείο.
- Και η υπερβολική αναμονή έχει κόστος: η δυσκαμψία, η παραμόρφωση και η μυϊκή αδυναμία μπορούν να δυσκολέψουν την αποκατάσταση.
Σε τι χρησιμεύει η αρθροπλαστική γόνατος
Στην ολική αρθροπλαστική γόνατος, οι φθαρμένες αρθρικές επιφάνειες αντικαθίστανται με μεταλλικά και πλαστικά εμφυτεύματα. Ο βασικός σκοπός είναι η ανακούφιση από τον πόνο και η αποκατάσταση της λειτουργικότητας όταν η οστεοαρθρίτιδα γόνατος ή άλλη πάθηση έχει καταστρέψει την άρθρωση. Είναι μια πολύ επιτυχημένη επέμβαση, αλλά παραμένει μεγάλη επέμβαση, και η απόφαση χρειάζεται χρόνο και μια καθαρή συζήτηση.
Σημάδια ότι ίσως είναι ώρα να συζητήσετε χειρουργείο
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), όσοι ωφελούνται από αρθροπλαστική γόνατος συχνά έχουν:
- έντονο πόνο ή δυσκαμψία που περιορίζει τις καθημερινές δραστηριότητες, όπως το περπάτημα, τις σκάλες ή το σήκωμα από την καρέκλα
- μέτριο ή έντονο πόνο στην ηρεμία, μέρα ή νύχτα
- χρόνια φλεγμονή και πρήξιμο που δεν υποχωρούν με ξεκούραση ή φάρμακα
- παραμόρφωση, με το γόνατο να στραβώνει προς τα μέσα ή προς τα έξω
- καμία ουσιαστική βελτίωση με άλλες θεραπείες, όπως αντιφλεγμονώδη, ενέσεις ή φυσικοθεραπεία
Μια χρήσιμη ερώτηση για τον εαυτό σας: μήπως το γόνατο αποφασίζει τι θα κάνετε κάθε μέρα, αντί για εσάς;
Τι δοκιμάζουμε πρώτα
Για τους περισσότερους ανθρώπους η θεραπεία ξεκινά χωρίς χειρουργείο, και αυτό δεν είναι απλή τυπικότητα. Η κατευθυντήρια οδηγία της AAOS για τη μη χειρουργική αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας γόνατος συστήνει ισχυρά:
- άσκηση, με επίβλεψη, στο σπίτι ή στο νερό
- ενημέρωση για την πάθηση και τη διαχείρισή της
- αντιφλεγμονώδη χάπια (ΜΣΑΦ), όταν είναι ασφαλή για εσάς
Συστήνει επίσης σταθερή απώλεια βάρους για όσους έχουν περιττά κιλά και υποστηρίζει την ένεση κορτιζόνης για βραχυπρόθεσμη ανακούφιση. Οι ενέσεις υαλουρονικού οξέος δεν συστήνονται για συστηματική χρήση, και το αρθροσκοπικό «καθάρισμα» ενός αρθριτικού γόνατος δεν συστήνεται.
Πολλοί άνθρωποι τα καταφέρνουν καλά για χρόνια με αυτά τα μέτρα. Αν η αρθρίτιδα αφορά μόνο ένα τμήμα του γόνατος, η μερική αρθροπλαστική γόνατος ή, σε επιλεγμένους νεότερους ασθενείς με απόκλιση του άξονα του ποδιού, η διορθωτική οστεοτομία μπορεί να είναι επιλογές πριν από την ολική αρθροπλαστική.
Τι δείχνουν οι μελέτες
Σε τυχαιοποιημένη μελέτη από τη Δανία, 100 ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή αρθρίτιδα γόνατος, κατάλληλοι για αρθροπλαστική, έκαναν είτε αρθροπλαστική ακολουθούμενη από πρόγραμμα 12 εβδομάδων συντηρητικής θεραπείας, είτε μόνο το πρόγραμμα των 12 εβδομάδων (άσκηση, ενημέρωση, διατροφικές συμβουλές, πάτοι και αναλγησία).
- Στους 12 μήνες, η ομάδα της αρθροπλαστικής είχε σημαντικά μεγαλύτερη βελτίωση στον πόνο, στα συμπτώματα, στην καθημερινή λειτουργικότητα και στην ποιότητα ζωής.
- Βελτιώθηκε και η ομάδα της συντηρητικής θεραπείας, περίπου κατά το μισό.
- Η ομάδα της αρθροπλαστικής είχε περισσότερα σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα (24 έναντι 6).
Το συμπέρασμα είναι ισορροπημένο: σε σημαντική αρθρίτιδα, η αρθροπλαστική δίνει μεγαλύτερη βελτίωση, αλλά έχει πραγματικούς κινδύνους, και ένα καλά οργανωμένο συντηρητικό πρόγραμμα βοηθά περισσότερο απ' όσο περιμένουν πολλοί.
Ούτε πολύ νωρίς, ούτε πολύ αργά
Πολύ νωρίς σημαίνει χειρουργείο πριν δοκιμαστεί σωστά η συντηρητική θεραπεία ή όταν τα συμπτώματα είναι ήπια. Τότε οι κίνδυνοι της επέμβασης βαραίνουν περισσότερο απέναντι σε ένα μικρότερο πιθανό όφελος.
Πολύ αργά έχει επίσης κόστος. Όταν το χειρουργείο αναβάλλεται για χρόνια, ενώ το γόνατο γίνεται πολύ δύσκαμπτο και παραμορφωμένο και οι μύες του μηρού αδυνατίζουν, η επέμβαση μπορεί να γίνει πιο απαιτητική και η αποκατάσταση πιο αργή.
Ηλικία, βάρος και άλλα προβλήματα υγείας
Δεν υπάρχει απόλυτο όριο ηλικίας ή βάρους για αρθροπλαστική γόνατος· η απόφαση εξαρτάται από τον πόνο και τον περιορισμό, όχι από την ηλικία. Η γενική σας υγεία όμως μετρά. Παθήσεις όπως ο διαβήτης, τα καρδιολογικά ή πνευμονολογικά προβλήματα, καθώς και το κάπνισμα, επηρεάζουν τους κινδύνους, και κάποια από αυτά μπορούν να βελτιωθούν πριν από το χειρουργείο. Ένα πιο υγιές βάρος βοηθά επίσης την αποκατάσταση.
Τι περιλαμβάνει η ανάρρωση
Οι περισσότεροι ασθενείς περπατούν με υποστήριξη την ημέρα του χειρουργείου ή την επόμενη. Σύμφωνα με την AAOS, οι περισσότεροι επιστρέφουν στις καθημερινές δραστηριότητες σε 3 έως 6 εβδομάδες και στην οδήγηση σε περίπου 4 έως 6 εβδομάδες. Η πλήρης ανάρρωση, μέχρι να υποχωρήσει το πρήξιμο και να επανέλθει η δύναμη, διαρκεί αρκετούς μήνες, και η προσπάθεια που καταβάλλετε στη φυσικοθεραπεία κάνει πραγματική διαφορά. Πάνω από το 90% των σύγχρονων αρθροπλαστικών γόνατος λειτουργούν ακόμη καλά 15 χρόνια μετά την επέμβαση.
- το γόνατο γίνεται ξαφνικά ζεστό, κόκκινο και πρησμένο, ιδιαίτερα με πυρετό
- δεν μπορείτε να πατήσετε το πόδι μετά από πτώση ή στραβοπάτημα
- η γάμπα πονά και πρήζεται ή νιώθετε δύσπνοια (ιδιαίτερα μετά από πρόσφατο χειρουργείο)
Πότε να δείτε ορθοπαιδικό
Δείτε ειδικό αν ο πόνος στο γόνατο περιορίζει το περπάτημα, τον ύπνο ή τη δουλειά σας, αν χειροτερεύει παρά την άσκηση και τα παυσίπονα, ή αν απλώς δεν είστε σίγουροι αν το χειρουργείο είναι επιλογή για εσάς. Η εκτίμηση δεν σας δεσμεύει σε επέμβαση. Σας δίνει μια καθαρή εικόνα του γονάτου σας και των επιλογών που του ταιριάζουν.
Συχνές ερωτήσεις
Είμαι πολύ νέος για αρθροπλαστική γόνατος;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο όριο ηλικίας. Η απόφαση εξαρτάται από τον πόνο και τον περιορισμό, όχι από την ηλικία. Στους νεότερους ασθενείς εξετάζουμε ιδιαίτερα προσεκτικά τις εναλλακτικές, γιατί ένας νεότερος και πιο δραστήριος άνθρωπος έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να χρειαστεί νέα επέμβαση στο μέλλον.
Πρέπει να περιμένω μέχρι να μην μπορώ να περπατήσω;
Όχι. Αν περιμένετε μέχρι το γόνατο να γίνει πολύ δύσκαμπτο, να παραμορφωθεί ή να αδυνατίσουν οι μύες, η επέμβαση και η αποκατάσταση μπορεί να γίνουν δυσκολότερες. Ο στόχος είναι το χειρουργείο να γίνεται όταν το δικαιολογούν τα συμπτώματα, όχι ως έσχατη λύση.
Η ακτινογραφία αποφασίζει αν χρειάζομαι αρθροπλαστική;
Η ακτινογραφία δείχνει πόσο έχει φθαρεί η άρθρωση, αλλά δεν αποφασίζει μόνη της. Κάποιοι άνθρωποι με σοβαρές αλλοιώσεις στην ακτινογραφία τα καταφέρνουν καλά, και το αντίστροφο. Η απόφαση συνδυάζει την ακτινογραφία με τα συμπτώματα και τους στόχους σας.
Οι ενέσεις καθυστερούν την ανάγκη για αρθροπλαστική;
Μια ένεση κορτιζόνης μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο για μικρό διάστημα. Οι ενέσεις υαλουρονικού οξέος δεν συστήνονται για συστηματική χρήση στην κατευθυντήρια οδηγία της AAOS. Καμία ένεση δεν έχει αποδειχθεί ότι ξαναχτίζει τον φθαρμένο χόνδρο.
Πόσα χρόνια διαρκεί μια αρθροπλαστική γόνατος;
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), πάνω από το 90% των σύγχρονων αρθροπλαστικών γόνατος λειτουργούν ακόμη καλά 15 χρόνια μετά την επέμβαση.
Μήπως μου κάνει μερική αρθροπλαστική;
Μπορεί, αν η αρθρίτιδα περιορίζεται σε ένα τμήμα του γόνατος και οι σύνδεσμοι είναι ακέραιοι. Είναι μικρότερη επέμβαση με ταχύτερη ανάρρωση για τον κατάλληλο ασθενή.
Βιβλιογραφία
- Skou ST, Roos EM, Laursen MB, Rathleff MS, Arendt-Nielsen L, Simonsen O, Rasmussen S. A Randomized, Controlled Trial of Total Knee Replacement. N Engl J Med 2015;373(17):1597-1606. doi:10.1056/NEJMoa1505467 · PubMed 26488691
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty): Evidence-Based Clinical Practice Guideline (3rd edition), adopted 31 August 2021. AAOS https://www.aaos.org/globalassets/quality-and-practice-resources/osteoarthritis-of-the-knee/oak3cpg.pdf
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (Sheth NP; peer-reviewed by Throckmorton TW). Total Knee Replacement. OrthoInfo https://www.orthoinfo.org/treatment/total-knee-replacement
Το άρθρο αυτό είναι γενική ενημέρωση για ασθενείς και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση, διάγνωση ή θεραπεία. Εάν έχετε συμπτώματα, απευθυνθείτε σε γιατρό.
