Συχνά, ναι. Πολλές ρήξεις μηνίσκου βελτιώνονται χωρίς επέμβαση, ιδιαίτερα οι εκφυλιστικές ρήξεις που γίνονται συχνές από τη μέση ηλικία και μετά. Το αν μια ρήξη μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς χειρουργείο εξαρτάται από τον τύπο της, από το σημείο του μηνίσκου όπου βρίσκεται, από τα συμπτώματα που προκαλεί και από το τι χρειάζεστε να κάνει το γόνατό σας. Η βασική εξαίρεση είναι το γόνατο που κλειδώνει, το οποίο χρειάζεται άμεση εκτίμηση.
Βασικά σημεία
- Πολλές ρήξεις μηνίσκου δεν χρειάζονται χειρουργείο. Το αν χρειάζεται η δική σας εξαρτάται από τον τύπο της ρήξης, τη θέση της και τα συμπτώματα που προκαλεί.
- Οι εκφυλιστικές ρήξεις, που εμφανίζονται σταδιακά από τη μέση ηλικία και μετά, αντιμετωπίζονται πρώτα με οργανωμένο πρόγραμμα ασκήσεων. Σε τυχαιοποιημένες μελέτες, η αρθροσκόπηση δεν έδωσε καλύτερα αποτελέσματα από τις ασκήσεις ή από μια εικονική επέμβαση.
- Οι τραυματικές ρήξεις σε νεότερους, δραστήριους ανθρώπους είναι διαφορετική περίπτωση. Κάποιες μπορούν να συρραφούν, και η συρραφή γίνεται καλύτερα νωρίς μετά τον τραυματισμό.
- Ένα γόνατο που έχει «κλειδώσει» και δεν ισιώνει, ή που «φεύγει» συνεχώς, χρειάζεται άμεση εκτίμηση και όχι μακρά αναμονή.
- Στόχος της συντηρητικής αντιμετώπισης είναι ένα γόνατο χωρίς πόνο και δυνατό. Μια ρήξη που φαίνεται ακόμη στη μαγνητική δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για χειρουργείο.
Ο ρόλος του μηνίσκου
Κάθε γόνατο έχει δύο μηνίσκους, «μαξιλαράκια» χόνδρου σε σχήμα C ανάμεσα στο μηριαίο οστό και την κνήμη. Κατανέμουν το φορτίο στην άρθρωση και συμβάλλουν στη σταθερότητά της. Επειδή προστατεύουν την άρθρωση, η σύγχρονη αντιμετώπιση στοχεύει στη διατήρηση όσο το δυνατόν περισσότερου μηνίσκου, είτε χρειαστεί χειρουργείο είτε όχι.
Δεν είναι όλες οι ρήξεις ίδιες
Δύο μεγάλες κατηγορίες συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά.
Οι εκφυλιστικές ρήξεις δημιουργούνται σταδιακά καθώς ο ιστός του μηνίσκου γηράσκει, συνήθως από τη μέση ηλικία και μετά. Μπορεί να εμφανιστούν μετά από ένα μικρό στραβοπάτημα ή χωρίς σαφή τραυματισμό. Χαρακτηριστικός είναι ο πόνος στη μεσάρθρια γραμμή, που συχνά χειροτερεύει στο βαθύ κάθισμα ή στις στροφές.
Οι τραυματικές ρήξεις συμβαίνουν με σαφή τραυματισμό, συνήθως στροφή του γονάτου με το πόδι σταθερό στο έδαφος, και είναι συχνότερες σε νεότερους, δραστήριους ανθρώπους. Μπορεί να συνοδεύονται από άλλες κακώσεις, όπως ρήξη πρόσθιου χιαστού συνδέσμου.
Σημασία έχει και η θέση της ρήξης. Μόνο το εξωτερικό χείλος του μηνίσκου, περίπου το εξωτερικό 10 έως 25%, έχει αιμάτωση. Γι' αυτό οι ρήξεις σε αυτή την εξωτερική ζώνη έχουν περισσότερες πιθανότητες να επουλωθούν, από μόνες τους ή μετά από συρραφή, σε σύγκριση με τις ρήξεις στο εσωτερικό τμήμα.
Εκφυλιστικές ρήξεις: πρώτα οι ασκήσεις
Για τις εκφυλιστικές ρήξεις χωρίς κλείδωμα, το πρώτο βήμα είναι ένα οργανωμένο πρόγραμμα ασκήσεων με καθοδήγηση. Αυτή η προσέγγιση στηρίζεται σε τυχαιοποιημένες μελέτες:
- Σε ασθενείς μέσης ηλικίας με εκφυλιστική ρήξη, ένα πρόγραμμα ασκήσεων με καθοδήγηση έδωσε παρόμοια αποτελέσματα με την αρθροσκοπική μερική μηνισκεκτομή δύο χρόνια αργότερα, και βελτίωσε περισσότερο τη δύναμη του μηρού βραχυπρόθεσμα.
- Σε ασθενείς με εκφυλιστική ρήξη χωρίς αρθρίτιδα, η μερική μηνισκεκτομή δεν έδωσε καλύτερα αποτελέσματα από μια εικονική (placebo) επέμβαση στον έναν χρόνο.
Η ευρωπαϊκή ομοφωνία της ESSKA για τις εκφυλιστικές βλάβες του μηνίσκου κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: η αρθροσκοπική μερική μηνισκεκτομή δεν πρέπει να είναι η πρώτη θεραπεία, και το χειρουργείο εξετάζεται μόνο μετά από περίπου τρεις μήνες χωρίς βελτίωση, εκτός αν το γόνατο έχει πραγματικά μηχανικά συμπτώματα, όπως κλείδωμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το χειρουργείο δεν βοηθά ποτέ. Σημαίνει ότι για τις περισσότερες εκφυλιστικές ρήξεις η σωστή αρχή είναι οι ασκήσεις.
Τι σημαίνει «επούλωση»
Όταν μια εκφυλιστική ρήξη «επουλώνεται» χωρίς χειρουργείο, συνήθως αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο πόνος και το πρήξιμο υποχωρούν και το γόνατο ξαναγίνεται δυνατό και άνετο. Η ρήξη μπορεί να φαίνεται ακόμη σε μια μεταγενέστερη μαγνητική. Αυτό από μόνο του δεν είναι λόγος για χειρουργείο: η θεραπεία καθορίζεται από το πώς νιώθει και λειτουργεί το γόνατο, όχι μόνο από την εικόνα.
Τραυματικές ρήξεις σε νεότερους, δραστήριους ανθρώπους
Εδώ η απόφαση είναι πιο εξατομικευμένη. Μια μικρή, σταθερή ρήξη στο εξωτερικό χείλος μπορεί να βελτιωθεί με αποκατάσταση. Οι μεγαλύτερες ή ασταθείς ρήξεις, όσες προκαλούν κλείδωμα και όσες συνυπάρχουν με κάκωση του πρόσθιου χιαστού συχνά αντιμετωπίζονται καλύτερα με συρραφή. Η ευρωπαϊκή ομοφωνία για τις τραυματικές ρήξεις συστήνει τη διατήρηση του μηνίσκου όποτε είναι δυνατό, επειδή τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα είναι χειρότερα μετά την αφαίρεση τμήματός του, και η συρραφή, όταν χρειάζεται, να γίνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα. Γι' αυτό ένας νεότερος ασθενής με πρόσφατο τραυματισμό πρέπει να εξετάζεται έγκαιρα και όχι να περιμένει πολλούς μήνες.
Τι περιλαμβάνει η συντηρητική αντιμετώπιση
- Προσωρινή μείωση του φορτίου: λιγότερο βαθύ κάθισμα, γονάτισμα και στροφές μέχρι να ηρεμήσει το γόνατο.
- Φυσικοθεραπεία: προοδευτική ενδυνάμωση των μυών του μηρού και του ισχίου, ισορροπία και έλεγχος της κίνησης.
- Παυσίπονα όταν χρειάζονται, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας.
- Σταδιακή επιστροφή στη δραστηριότητα, με βάση την ανταπόκριση του γονάτου και όχι μια προκαθορισμένη ημερομηνία.
Πότε η αναμονή δεν είναι καλή ιδέα
- το γόνατο έχει κλειδώσει και δεν μπορείτε να το ισιώσετε πλήρως
- δεν μπορείτε να πατήσετε στο πόδι
- το γόνατο «φεύγει» συνεχώς ή πρήστηκε γρήγορα μετά από τραυματισμό
- τα συμπτώματα χειροτερεύουν παρά την ξεκούραση και ένα οργανωμένο πρόγραμμα
Ένα κλειδωμένο γόνατο μπορεί να οφείλεται σε μετατοπισμένη ρήξη (για παράδειγμα ρήξη τύπου «λαβής κάδου») που μπλοκάρει την άρθρωση. Συνήθως χρειάζεται έγκαιρη αρθροσκόπηση, και οι πιθανότητες να συρραφεί ο μηνίσκος είναι καλύτερες όταν αντιμετωπίζεται νωρίς.
Συμπερασματικά
Πολλές ρήξεις μηνίσκου, ιδιαίτερα οι εκφυλιστικές, αντιμετωπίζονται καλά χωρίς επέμβαση. Η σωστή διάγνωση, η ειλικρινής εκτίμηση του τι προκαλεί η ρήξη και ένα σωστό πρόγραμμα ασκήσεων είναι η βάση. Το χειρουργείο έχει σημαντική θέση, ιδιαίτερα στο κλειδωμένο γόνατο και στις ρήξεις που μπορούν να συρραφούν σε νεότερους ασθενείς, και η απόφαση παίρνεται καλύτερα από κοινού μετά από εξέταση. Περισσότερα για την ίδια την πάθηση θα βρείτε στον οδηγό για τη ρήξη μηνίσκου. Αν έχετε τραυματίσει και τον πρόσθιο χιαστό, δείτε το άρθρο για την αποκατάσταση μετά από ανακατασκευή (πλαστική) πρόσθιου χιαστού.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ να περπατώ με ρήξη μηνίσκου;
Συνήθως ναι. Οι περισσότεροι με ρήξη μηνίσκου περπατούν, αν και οι στροφές, το βαθύ κάθισμα και το γονάτισμα μπορεί να πονούν. Αν το γόνατο κλειδώσει και δεν ισιώνει, ή αν δεν μπορείτε να πατήσετε, ζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση.
Χρειάζομαι μαγνητική τομογραφία;
Όχι πάντα αμέσως. Η κλινική εξέταση δίνει συχνά καλή εικόνα, και η μαγνητική είναι χρήσιμη όταν θα αλλάξει την απόφαση: για παράδειγμα σε νεότερο ασθενή μετά από τραυματισμό, όταν το γόνατο κλειδώνει ή όταν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται. Ρήξεις μηνίσκου βρίσκονται συχνά στη μαγνητική και σε ανθρώπους χωρίς ενοχλήσεις (σε μια μεγάλη μελέτη, οι περισσότεροι με ρήξη δεν είχαν πόνο στο γόνατο τον προηγούμενο μήνα), γι' αυτό η εικόνα ερμηνεύεται πάντα μαζί με την εξέταση.
Πόσο καιρό να κάνω φυσικοθεραπεία πριν σκεφτώ το χειρουργείο;
Για εκφυλιστική ρήξη χωρίς κλείδωμα, η ευρωπαϊκή ομοφωνία συστήνει περίπου τρεις μήνες συντηρητικής αντιμετώπισης πριν εξεταστεί το χειρουργείο. Αν το γόνατο βελτιώνεται σαφώς, συνεχίζετε. Αν όχι, ή αν αρχίσει να κλειδώνει, οι επιλογές επανεξετάζονται.
Θα χειροτερέψει η ρήξη αν δεν χειρουργηθώ;
Όχι απαραίτητα. Πολλές εκφυλιστικές ρήξεις παραμένουν σταθερές και τα συμπτώματα υποχωρούν. Σημασία έχει πώς συμπεριφέρεται το γόνατο: νέο κλείδωμα, επαναλαμβανόμενο πρήξιμο ή αστάθεια είναι λόγοι για επανεκτίμηση.
Μπορώ να συνεχίσω το ποδόσφαιρο ή το padel με ρήξη μηνίσκου;
Τα αθλήματα με στροφές και απότομα σταματήματα φορτίζουν πολύ τον μηνίσκο. Μέχρι να αξιολογηθεί το γόνατο και να μην πονά ή πρήζεται, είναι φρόνιμο να τα σταματήσετε προσωρινά και να μείνετε δραστήριοι με ποδήλατο ή κολύμπι.
Βιβλιογραφία
- Kise NJ, Risberg MA, Stensrud S, Ranstam J, Engebretsen L, Roos EM. Exercise therapy versus arthroscopic partial meniscectomy for degenerative meniscal tear in middle aged patients: randomised controlled trial with two year follow-up. BMJ 2016;354:i3740. doi:10.1136/bmj.i3740 · PubMed 27440192
- Sihvonen R, Paavola M, Malmivaara A, Itälä A, Joukainen A, Nurmi H, Kalske J, Järvinen TLN. Arthroscopic Partial Meniscectomy versus Sham Surgery for a Degenerative Meniscal Tear. N Engl J Med 2013;369(26):2515-2524. doi:10.1056/NEJMoa1305189 · PubMed 24369076
- Beaufils P, Becker R, Kopf S, Englund M, Verdonk R, Ollivier M, et al. Surgical management of degenerative meniscus lesions: the 2016 ESSKA meniscus consensus. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 2017;25(2):335-346. doi:10.1007/s00167-016-4407-4
- Kopf S, Beaufils P, Hirschmann MT, Rotigliano N, Ollivier M, Pereira H, et al. Management of traumatic meniscus tears: the 2019 ESSKA meniscus consensus. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 2020;28(4):1177-1194. doi:10.1007/s00167-020-05847-3
- Englund M, Guermazi A, Gale D, Hunter DJ, Aliabadi P, Clancy M, Felson DT. Incidental Meniscal Findings on Knee MRI in Middle-Aged and Elderly Persons. N Engl J Med 2008;359(11):1108-1115. doi:10.1056/NEJMoa0800777 · PubMed 18784100
- Arnoczky SP, Warren RF. Microvasculature of the human meniscus. Am J Sports Med 1982;10(2):90-95. doi:10.1177/036354658201000205
Το άρθρο αυτό είναι γενική ενημέρωση για ασθενείς και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση, διάγνωση ή θεραπεία. Εάν έχετε συμπτώματα, απευθυνθείτε σε γιατρό.