Η ανακατασκευή (ή πλαστική) του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου (ΠΧΣ) ακολουθείται από μια αποκατάσταση που διαρκεί περισσότερο απ' όσο περιμένουν οι περισσότεροι και γίνεται σε στάδια. Οι πρώτες εβδομάδες αφορούν την ηρεμία του γονάτου. Οι επόμενοι μήνες επαναφέρουν τη δύναμη και τον έλεγχο της κίνησης. Η επιστροφή σε αθλήματα με στροφές και αλλαγές κατεύθυνσης έρχεται συνήθως στους 9 έως 12 μήνες, και μόνο αφού το γόνατο περάσει τα κατάλληλα τεστ. Όταν ξέρετε τι περιλαμβάνει κάθε στάδιο, αναγνωρίζετε πιο εύκολα τι είναι φυσιολογικό και κάνετε υπομονή όταν η πρόοδος μοιάζει αργή.
Βασικά σημεία
- Η αποκατάσταση μετά την ανακατασκευή (πλαστική) του ΠΧΣ μετριέται σε μήνες. Οι περισσότεροι περπατούν χωρίς πατερίτσες μέσα στις πρώτες εβδομάδες, όμως η επιστροφή σε αθλήματα με στροφικές κινήσεις χρειάζεται συνήθως 9 έως 12 μήνες.
- Οι πρώτες προτεραιότητες είναι να ισιώνει πλήρως το γόνατο, να ελεγχθεί το πρήξιμο και να «ξαναλειτουργήσει» ο τετρακέφαλος. Αν πάνε καλά αυτά, όλα τα επόμενα στάδια γίνονται ευκολότερα.
- Η πρόοδος καθορίζεται από στόχους και όχι από ημερομηνίες: η δύναμη, τα τεστ αλμάτων και η ποιότητα της κίνησης δείχνουν πότε περνάτε στο επόμενο στάδιο.
- Η επιστροφή στον αθλητισμό πριν από τους 9 μήνες ή χωρίς επιτυχία στα τεστ επιστροφής συνδέεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο νέου τραυματισμού.
- Ο δισταγμός ή το άγχος για το γόνατο είναι συχνά και αποτελούν κι αυτά μέρος της αποκατάστασης. Μιλήστε γι' αυτά με τον φυσικοθεραπευτή και τον χειρουργό σας.
Η αποκατάσταση ξεκινά πριν από την επέμβαση
Αν υπάρχει χρόνος πριν από το χειρουργείο, αξίζει να τον αξιοποιήσετε. Οι σύγχρονες οδηγίες αποκατάστασης συστήνουν ένα στάδιο «προαποκατάστασης»: μείωση του πρηξίματος, επαναφορά της πλήρους κίνησης και ενδυνάμωση των μυών του μηρού πριν από την επέμβαση. Ένα γόνατο που μπαίνει στο χειρουργείο ήρεμο, ίσιο και δυνατό συνήθως αναρρώνει πιο ομαλά.
Είναι επίσης η στιγμή να οργανώσετε τα πρακτικά: άδεια από την εργασία, βοήθεια στο σπίτι τις πρώτες μέρες και έναν φυσικοθεραπευτή που μπορείτε να επισκέπτεστε τακτικά τους επόμενους μήνες.
Οι δύο πρώτες εβδομάδες: ηρεμία και πλήρες ίσιωμα του γονάτου
Η επέμβαση γίνεται συνήθως χωρίς διανυκτέρευση, και επιστρέφετε σπίτι την ίδια μέρα. Φεύγετε με πατερίτσες, πατώντας όσο σας επιτρέπει ο πόνος, εκτός αν ο χειρουργός σας σας έχει πει κάτι διαφορετικό (για παράδειγμα μετά από ταυτόχρονη συρραφή μηνίσκου).
Οι προτεραιότητες αυτών των πρώτων ημερών είναι απλές αλλά σημαντικές:
- Έλεγχος του πρηξίματος: ξεκούραση με το πόδι ψηλά, πάγος ή ψύξη και περίδεση.
- Πλήρες ίσιωμα (έκταση): ένα γόνατο που μένει ελαφρά λυγισμένο δύσκολα διορθώνεται αργότερα, γι' αυτό είναι προτεραιότητα από την πρώτη μέρα.
- Ενεργοποίηση του τετρακέφαλου: ο μυς του μηρού συχνά «σβήνει» μετά από χειρουργείο στο γόνατο. Οι απλές ασκήσεις σύσφιξης ξεκινούν αμέσως.
Λίγος πόνος, πρήξιμο και μελανιές, που μερικές φορές απλώνονται μέχρι την κνήμη και τον αστράγαλο, είναι φυσιολογικά σε αυτό το στάδιο.
Εβδομάδες 2 έως 6: ξανά φυσιολογικό βάδισμα
Οι περισσότεροι αφήνουν τις πατερίτσες μέσα στις πρώτες μία με δύο εβδομάδες, μόλις περπατούν χωρίς να κουτσαίνουν. Το γόνατο λυγίζει σταδιακά περισσότερο, οι σκάλες γίνονται ευκολότερες και επανέρχονται οι καθημερινές δραστηριότητες. Η οδήγηση είναι συνήθως δυνατή γύρω στις τέσσερις με έξι εβδομάδες, λίγο αργότερα αν χειρουργήθηκε το δεξί γόνατο.
Το πρήξιμο συχνά πηγαινοέρχεται, ιδιαίτερα μετά από μια κουραστική μέρα. Αυτό είναι συνηθισμένο: είναι σήμα να ρυθμίσετε τη δραστηριότητά σας, όχι λόγος ανησυχίας.
Εβδομάδες 6 έως 12: δύναμη και έλεγχος
Όταν το γόνατο είναι ήρεμο και κινείται καλά, η αποκατάσταση στρέφεται στη δύναμη και την ισορροπία. Περιλαμβάνει προοδευτικές ασκήσεις ποδιών, στατικό ποδήλατο και ασκήσεις ισορροπίας. Πολλοί νιώθουν σχεδόν φυσιολογικά στην καθημερινότητα αυτή την περίοδο, και ακριβώς τότε είναι εύκολο να υποτιμήσει κανείς πόση αποκατάσταση απομένει: το νέο μόσχευμα εξακολουθεί να ωριμάζει και οι μύες είναι ακόμη πιο αδύναμοι από την άλλη πλευρά.
Μήνες 3 έως 6: τρέξιμο και αθλητική προπόνηση
Το τρέξιμο σε ευθεία ξεκινά συνήθως γύρω στους τρεις με τέσσερις μήνες, όταν το επιτρέπουν η δύναμη, η κίνηση και το πρήξιμο. Στη συνέχεια η προπόνηση προχωρά σε άλματα, προσγειώσεις και αλλαγές κατεύθυνσης, πρώτα ελεγχόμενα και μετά με ταχύτητα.
Ο φυσικοθεραπευτής σας θα αποφασίζει πότε προχωράτε με βάση μετρήσεις και όχι το ημερολόγιο: πόσο δυνατό είναι το χειρουργημένο πόδι σε σύγκριση με το άλλο, πώς πηδάτε και προσγειώνεστε και ποια είναι η ποιότητα της κίνησής σας.
Μήνες 6 έως 12: επιστροφή στον αθλητισμό
Σε αυτό το στάδιο τα επιστημονικά δεδομένα είναι πιο σαφή, και εδώ η υπομονή αποδίδει περισσότερο.
- Σε μια γνωστή μελέτη ασθενών, ο κίνδυνος νέου τραυματισμού του γονάτου μειωνόταν σημαντικά για κάθε μήνα που καθυστερούσε η επιστροφή σε απαιτητικά αθλήματα, μέχρι περίπου τους 9 μήνες μετά το χειρουργείο.
- Σε μελέτη επαγγελματιών αθλητών, όσοι επέστρεψαν χωρίς να πληρούν όλα τα κλινικά κριτήρια είχαν περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο ρήξης του νέου συνδέσμου. Η προηγούμενη μελέτη έδειξε την ίδια τάση.
- Οι νέοι αθλητές έχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο: σε μια μεγάλη ανασκόπηση, σχεδόν 1 στους 4 αθλητές κάτω των 25 που επέστρεψαν στον αθλητισμό μετά από ανακατασκευή είχαν δεύτερο τραυματισμό του ΠΧΣ, στο ίδιο ή στο άλλο γόνατο.
Η επιστροφή στον αθλητισμό λοιπόν δεν είναι μία συγκεκριμένη μέρα αλλά μια σταδιακή διαδικασία: πρώτα στην προπόνηση, μετά στους αγώνες και τέλος στην πλήρη απόδοση. Οι περισσότερες οδηγίες συστήνουν η αποκατάσταση να συνεχίζεται 9 έως 12 μήνες, και έχει νόημα οι ασκήσεις πρόληψης να συνεχίζονται και μετά.
Η ψυχολογική πλευρά της αποκατάστασης
Το άγχος για το γόνατο ή η έλλειψη εμπιστοσύνης σε αυτό κατά την άθληση είναι πολύ συχνά μετά από πλαστική ΠΧΣ. Οι μελέτες δείχνουν ότι η ψυχολογική ετοιμότητα και ο φόβος νέου τραυματισμού σχετίζονται με το αν κάποιος επιστρέφει στο προηγούμενο αθλητικό του επίπεδο. Αυτά τα συναισθήματα είναι μέρος της αποκατάστασης. Συζητήστε τα με τον φυσικοθεραπευτή και τον χειρουργό σας. Η σταδιακή προπόνηση που χτίζει αυτοπεποίθηση βοηθά, και συχνά τα τεστ επιστροφής περιλαμβάνουν ερωτηματολόγια ετοιμότητας.
Τι είναι φυσιολογικό και τι όχι
Τις πρώτες εβδομάδες αναμένονται λίγος πόνος, πρήξιμο, ζεστασιά γύρω από το γόνατο, μελανιές και μούδιασμα δίπλα στην τομή. Υποχωρούν σταδιακά. Και τους επόμενους μήνες είναι συνηθισμένο το πρήξιμο να αυξάνεται μετά από έντονη δραστηριότητα.
- πόνος, πρήξιμο ή ευαισθησία στη γάμπα, ή το πόδι γίνεται ζεστό, κόκκινο ή πολύ πιο πρησμένο
- ξαφνική δύσπνοια ή πόνος στο στήθος (καλέστε αμέσως το 112)
- πυρετός, αυξανόμενη κοκκινίλα γύρω από μια τομή ή υγρό που βγαίνει από αυτήν
- έντονος πόνος που χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται
- το γόνατο ξαφνικά «φεύγει», κλειδώνει ή χάνετε την ικανότητα να το ισιώνετε ενώ την είχατε ανακτήσει
Αν παρατηρήσετε κάτι από αυτά, επικοινωνήστε άμεσα με τον χειρουργό σας ή με την επείγουσα φροντίδα αν δεν μπορείτε να τον βρείτε.
Πότε θα νιώθω το γόνατο φυσιολογικό;
Για την καθημερινότητα, οι περισσότεροι νιώθουν καλά μέσα σε λίγους μήνες. Για τον αθλητισμό χρειάζεται περισσότερος χρόνος, και αξίζει να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες. Σε μια μεγάλη ανασκόπηση, περίπου 8 στους 10 επέστρεψαν σε κάποια μορφή άθλησης μετά από ανακατασκευή του ΠΧΣ, περίπου δύο στους τρεις στο προηγούμενο επίπεδό τους και λίγο περισσότεροι από τους μισούς σε αγωνιστικό επίπεδο. Το δικό σας αποτέλεσμα εξαρτάται από τον τραυματισμό, από τυχόν συνοδές βλάβες (για παράδειγμα στον μηνίσκο ή τον χόνδρο), από το άθλημά σας και από την αποκατάσταση.
Αν δεν έχετε αποφασίσει ακόμη για τη θεραπεία, ο οδηγός για τη ρήξη πρόσθιου χιαστού συνδέσμου εξηγεί πότε συστήνεται χειρουργείο και πότε μπορεί να αρκεί η δομημένη αποκατάσταση. Λεπτομέρειες για την επέμβαση και τα μοσχεύματα θα βρείτε στη σελίδα για την ανακατασκευή πρόσθιου χιαστού συνδέσμου.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε θα περπατώ χωρίς πατερίτσες μετά την πλαστική του πρόσθιου χιαστού;
Οι περισσότεροι χρησιμοποιούν πατερίτσες για μία με δύο εβδομάδες, πατώντας όσο τους επιτρέπει ο πόνος. Τις αφήνετε όταν περπατάτε χωρίς να κουτσαίνετε. Αν έγινε ταυτόχρονα και συρραφή μηνίσκου, το πρόγραμμα είναι συνήθως πιο προσεκτικό και ο χειρουργός σας θα σας πει πόσο να πατάτε.
Πότε μπορώ να οδηγήσω ξανά;
Συνήθως μετά από τέσσερις έως έξι εβδομάδες, λίγο αργότερα αν χειρουργήθηκε το δεξί γόνατο. Πρέπει να μην παίρνετε πλέον ισχυρά παυσίπονα και να μπορείτε να φρενάρετε δυνατά και με ασφάλεια. Αν έχετε αμφιβολία, ρωτήστε τον χειρουργό σας και την ασφαλιστική σας εταιρεία.
Θα χρειαστώ νάρθηκα γονάτου;
Όχι πάντα. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες δεν συστήνουν τη ρουτίνα χρήση λειτουργικού νάρθηκα μετά από μεμονωμένη πλαστική ΠΧΣ, γιατί δεν έχει αποδειχθεί ότι βοηθά. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα μετά από ταυτόχρονη συρραφή μηνίσκου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για λίγες εβδομάδες.
Πότε μπορώ να ξαναπαίξω ποδόσφαιρο ή padel;
Τα αθλήματα με αλλαγές κατεύθυνσης, στροφές ή απότομα σταματήματα επιστρέφουν συνήθως μεταξύ 9 και 12 μηνών, και μόνο αφού περάσετε τα τεστ επιστροφής στον αθλητισμό. Το τρέξιμο σε ευθεία ξεκινά συνήθως γύρω στους τρεις με τέσσερις μήνες.
Μπορεί να ξανασπάσει ο νέος σύνδεσμος;
Ναι. Ένας δεύτερος τραυματισμός του ΠΧΣ, στο ίδιο ή στο άλλο γόνατο, είναι πραγματικός κίνδυνος, ιδιαίτερα σε νέους αθλητές που επιστρέφουν σε απαιτητικά αθλήματα. Η ολοκλήρωση της αποκατάστασης, η επιτυχία στα τεστ επιστροφής και η συνέχιση των ασκήσεων πρόληψης μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο.
Διαφέρει η αποκατάσταση μετά από συρραφή με Ligamys;
Το χρονοδιάγραμμα είναι σε γενικές γραμμές παρόμοιο. Ο σύνδεσμος που συρράφτηκε χρειάζεται κι αυτός μήνες για να ανακτήσει την αντοχή του, οπότε η επιστροφή στον αθλητισμό δεν γίνεται νωρίτερα. Περισσότερα στη σελίδα για την αποκατάσταση πρόσθιου χιαστού με Ligamys®.
Βιβλιογραφία
- van Melick N, van Cingel RE, Brooijmans F, Neeter C, van Tienen T, Hullegie W, Nijhuis-van der Sanden MW. Evidence-based clinical practice update: practice guidelines for anterior cruciate ligament rehabilitation based on a systematic review and multidisciplinary consensus. Br J Sports Med 2016;50(24):1506-1515. doi:10.1136/bjsports-2015-095898 · PubMed 27539507
- Grindem H, Snyder-Mackler L, Moksnes H, Engebretsen L, Risberg MA. Simple decision rules can reduce reinjury risk by 84% after ACL reconstruction: the Delaware-Oslo ACL cohort study. Br J Sports Med 2016;50(13):804-808. doi:10.1136/bjsports-2016-096031 · PubMed 27162233
- Kyritsis P, Bahr R, Landreau P, Miladi R, Witvrouw E. Likelihood of ACL graft rupture: not meeting six clinical discharge criteria before return to sport is associated with a four times greater risk of rupture. Br J Sports Med 2016;50(15):946-951. doi:10.1136/bjsports-2015-095908 · PubMed 27215935
- Wiggins AJ, Grandhi RK, Schneider DK, Stanfield D, Webster KE, Myer GD. Risk of Secondary Injury in Younger Athletes After Anterior Cruciate Ligament Reconstruction: A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Sports Med 2016;44(7):1861-1876. doi:10.1177/0363546515621554 · PubMed 26772611
- Ardern CL, Taylor NF, Feller JA, Webster KE. Fifty-five per cent return to competitive sport following anterior cruciate ligament reconstruction surgery: an updated systematic review and meta-analysis including aspects of physical functioning and contextual factors. Br J Sports Med 2014;48(21):1543-1552. doi:10.1136/bjsports-2013-093398 · PubMed 25157180
- Ardern CL, Taylor NF, Feller JA, Whitehead TS, Webster KE. Psychological responses matter in returning to preinjury level of sport after anterior cruciate ligament reconstruction surgery. Am J Sports Med 2013;41(7):1549-1558. doi:10.1177/0363546513489284 · PubMed 23733635
- Ardern CL, Glasgow P, Schneiders A, Witvrouw E, Clarsen B, Cools A, et al. 2016 Consensus statement on return to sport from the First World Congress in Sports Physical Therapy, Bern. Br J Sports Med 2016;50(14):853-864. doi:10.1136/bjsports-2016-096278 · PubMed 27226389
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Anterior Cruciate Ligament Injuries: Evidence-Based Clinical Practice Guideline. AAOS 2022. https://www.aaos.org/globalassets/quality-and-practice-resources/anterior-cruciate-ligament-injuries/aclcpg.pdf
Το άρθρο αυτό είναι γενική ενημέρωση για ασθενείς και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση, διάγνωση ή θεραπεία. Εάν έχετε συμπτώματα, απευθυνθείτε σε γιατρό.