Τι είναι το κάταγμα του άπω άκρου του βραχιονίου;
Το κάταγμα του άπω άκρου του βραχιονίου είναι ρήξη της συνέχειας του κάτω τμήματος του βραχιονίου, στο σημείο όπου το οστό σχηματίζει το άνω μέρος της άρθρωσης του αγκώνα. Τα κατάγματα αυτά συχνά εμπλέκουν την ίδια την αρθρική επιφάνεια, κάτι που τα καθιστά πιο απαιτητικά από τα κατάγματα της διάφυσης, η ανατομική ανάταξη είναι ουσιώδης για την αποκατάσταση ενός αγκώνα που κινείται ομαλά.
Τα πρότυπα περιλαμβάνουν υπερκονδύλια κατάγματα (πάνω από την αρθρική επιφάνεια), διακονδύλια κατάγματα (μέσα από τους κονδύλους, τυπικά σε ηλικιωμένους ασθενείς με οστεοπορωτικό οστό) και ενδαρθρικά διακονδύλια κατάγματα τύπου T ή Y που σχίζουν την αρθρική επιφάνεια σε δύο επίπεδα. Στους ενήλικες, η μεγάλη πλειονότητα των παρεκτοπισμένων καταγμάτων άπω βραχιονίου αντιμετωπίζονται χειρουργικά, ο αγκώνας δεν συγχωρεί λανθασμένη ευθυγράμμιση ή παρατεταμένη ακινητοποίηση.
Ποια είναι τα αίτια;
- πτώσεις χαμηλής ενέργειας σε καμπτόμενο αγκώνα σε ηλικιωμένους με οστεοπόρωση (το συχνότερο πρότυπο, συχνά παράγει διακονδύλιο κάταγμα)
- υψηλής ενέργειας τραύμα σε νεότερους ασθενείς, τροχαία, πτώσεις από ύψος, αθλητισμός
- άμεσο πλήγμα στον αγκώνα
- πτώση σε εκτεταμένο χέρι με τον αγκώνα κλειδωμένο σε έκταση
- εξάρθρημα αγκώνα με συνοδό κάταγμα του άπω βραχιονίου
Ποια είναι τα συμπτώματα;
- έντονος πόνος στον αγκώνα αμέσως μετά την κάκωση
- ταχεία διόγκωση και εκχύμωση γύρω από την άρθρωση του αγκώνα
- αδυναμία κίνησης ή έκτασης του αγκώνα
- εμφανής παραμόρφωση σε παρεκτοπισμένα κατάγματα, μερικές φορές με βράχυνση του βραχίονα
- μούδιασμα ή μυρμηγκιάσματα στο χέρι αν εμπλέκεται το ωλένιο νεύρο
- το χέρι τυπικά κρατιέται προστατευτικά κοντά στο σώμα
Πώς γίνεται η διάγνωση;
- λεπτομερές ιστορικό και κλινική εξέταση, με προσεκτική αξιολόγηση της νευραγγειακής κατάστασης του αντιβραχίου και του χεριού, ιδιαίτερα του ωλενίου νεύρου
- ακτινογραφίες αγκώνα σε πολλαπλές προβολές, συνήθως διαγνωστικές για το πρότυπο του κατάγματος
- αξονική τομογραφία με τρισδιάστατη ανασύσταση σε παρεκτοπισμένα ή ενδαρθρικά πρότυπα, ουσιώδης για τον προεγχειρητικό σχεδιασμό
- ακτινογραφίες υπό έλξη σε επιλεγμένες περιπτώσεις για καλύτερη αναγνώριση της εμπλοκής της αρθρικής επιφάνειας
Πώς ταξινομούνται;
Τα κατάγματα άπω βραχιονίου ταξινομούνται συνηθέστερα με το σύστημα AO/OTA, που τα ομαδοποιεί σε τρεις τύπους: τύπος A (εξωαρθρικά, συμπεριλαμβανομένων των υπερκονδυλίων και διακονδυλίων), τύπος B (μονόπλευρης κολώνας ενδαρθρικά) και τύπος C (πλήρως ενδαρθρικά διακονδύλια, πρότυπα T ή Y που σχίζουν και τις δύο κολώνες και την αρθρική επιφάνεια). Τα κατάγματα τύπου C είναι τα πιο απαιτητικά και απαιτούν ακριβή ανακατασκευή της αρθρικής επιφάνειας ακολουθούμενη από σταθερή οστεοσύνθεση των κολώνων.
Ποια είναι η συντηρητική αντιμετώπιση;
Η συντηρητική αντιμετώπιση επιφυλάσσεται για μια μικρή μειονότητα των καταγμάτων άπω βραχιονίου, ειδικά μη παρεκτοπισμένα ή σφηνωμένα κατάγματα σε ασθενείς όπου τα τμήματα διατηρούν τη θέση τους χωρίς χειρουργική οστεοσύνθεση. Το πρωτόκολλο τυπικά περιλαμβάνει:
- αφαιρούμενο νάρθηκα ή κηδεμόνα για βραχυχρόνια άνεση
- πρώιμες εποπτευόμενες ασκήσεις εύρους κίνησης μέσα στην 1η–2η εβδομάδα για αποφυγή δυσκαμψίας
- προοδευτική φυσικοθεραπεία ανάλογα με τον πόνο
- τακτικό ακτινολογικό επανέλεγχο για επιβεβαίωση της επούλωσης και αποκλεισμό όψιμης μετατόπισης
Η βασική αρχή είναι ότι η παρατεταμένη ακινητοποίηση του αγκώνα παράγει δυσκαμψία πολύ δύσκολα αναστρέψιμη, επομένως ακόμη και η μη χειρουργική αντιμετώπιση απαιτεί πρώιμη, ελεγχόμενη κίνηση.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο;
Η χειρουργική επέμβαση είναι η καθιερωμένη αντιμετώπιση για όλα σχεδόν τα παρεκτοπισμένα κατάγματα άπω βραχιονίου σε ενήλικες. Συγκεκριμένες ενδείξεις:
- κάθε παρεκτοπισμένο ενδαρθρικό κάταγμα (τύπου T, Y ή μονόπλευρης κολώνας)
- παρεκτοπισμένα υπερκονδύλια κατάγματα με γωνίωση ή βράχυνση
- διακονδύλια κατάγματα σε ηλικιωμένους όπου η οστεοσύνθεση επιτρέπει πρώιμη κίνηση
- ανοιχτά κατάγματα ή με νευραγγειακή εμπλοκή (το ωλένιο νεύρο διέρχεται ακριβώς πίσω από τον έσω κόνδυλο και βρίσκεται σε κίνδυνο)
- κατάγματα με συνοδό εξάρθρημα αγκώνα
Ποιες είναι οι χειρουργικές επιλογές;
Οι αρχές της χειρουργικής αντιμετώπισης είναι η ανατομική ανάταξη της αρθρικής επιφάνειας και σταθερή οστεοσύνθεση αρκετά ισχυρή ώστε να επιτρέπει κίνηση από την πρώτη ή δεύτερη μετεγχειρητική ημέρα:
- ανοιχτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση (ORIF) με διπλές πλάκες κλειδώματος (μία στην έσω κολώνα, μία στην έξω), η σύγχρονη καθιερωμένη τεχνική, που παρέχει την ισχυρότερη μηχανική κατασκευή
- οπίσθια χειρουργική προσπέλαση, συχνά με οστεοτομία ωλεκράνου για πλήρη έκθεση της αρθρικής επιφάνειας στα ενδαρθρικά πρότυπα
- προστασία και ήπια κινητοποίηση του ωλενίου νεύρου ως μέρος της επέμβασης
- οστεοσύνθεση πρώτα των αρθρικών τμημάτων με βίδες, ανακατασκευή της άρθρωσης ως ενιαίο σύνολο και έπειτα οστεοσύνθεση των κολώνων στη διάφυση
Εφαρμόζω σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές με στόχο ανατομική ανάταξη της αρθρικής επιφάνειας και σταθερή οστεοσύνθεση με διπλή πλάκα που σέβεται τους μαλακούς ιστούς και υποστηρίζει την άμεση αποκατάσταση.
Τι αναμένεται μετά την επέμβαση;
- νοσηλεία τυπικά 2–3 ημερών
- ο αγκώνας υποστηρίζεται με νάρθηκα για άνεση, αλλά η ενεργή κίνηση τυπικά ξεκινά την πρώτη ή δεύτερη ημέρα, η πρώιμη κίνηση είναι ουσιώδης για την αποφυγή δυσκαμψίας
- δομημένη φυσικοθεραπεία για αρκετούς μήνες ώστε να ανακτηθεί ένα λειτουργικό εύρος κίνησης
- επιστροφή στην οδήγηση σε 6–8 εβδομάδες όταν η κίνηση γίνει λειτουργική
- επιστροφή σε χειρωνακτική εργασία και τις περισσότερες δραστηριότητες σε 3–4 μήνες
- τελικά λειτουργικά κέρδη μπορούν να συνεχίζονται έως και 12 μήνες
Η δυσκαμψία είναι η κύρια μακροπρόθεσμη πρόκληση μετά τη χειρουργική του άπω βραχιονίου, πολύ περισσότερο από την ψευδάρθρωση. Η οστεοσύνθεση κατασκευάζεται ειδικά ώστε να επιτρέπει κίνηση από την πρώτη ημέρα, και η δέσμευση του ασθενούς στη φυσικοθεραπεία τις πρώτες εβδομάδες καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα.